రచయిత్రి ఇస్మత్ చుగ్తాయి

ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి

              మహానటుడు శశికపూర్‌ సొంత ఖర్చుతో, సొంత ఆలోచనతో తీసిన సినిమా ఒకటి ఉంది. అది అర్థంలేని ప్రేమ గురించిన సినిమా. అందులో నాయకుడు ఒక బ్రిటిష్‌ ఆఫీసర్‌ కూతురిని మరీ మరీ ప్రేమించేస్తాడు. మనకికక్కడ ఆ సినిమా ముఖ్యం కాదు. హీరోయిన్‌ తల్లి పాత్రలో శశికపూర్‌ భార్య జెనిఫర్‌ కనిపిస్తుంది. ఆమెకు తల్లిగా ముగ్గుబుట్టలాంటి తల ఉన్న ఒక ముసలావిడ కనిపిస్తుంది. ఆమె సినిమా మొత్తంలోనూ మాట్లాడదు. కానీ, కథలో బలమయిన భాగంగా మిగులుతుంది. నిజానికి ఆ పాత్రలో కనిపించిన వ్యక్తి సినీ నటి కాదు! ఆమె ప్రసిద్ధ రచయిత్రి ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి!  సాహిత్య రంగంలో అందరూ ఆమెను ఇస్మత్‌ ఆపా అంటారు. ఉర్దూలో ఆపా అంటే అక్కయ్య. సినిమాలో చూచినవాళ్లకు ఆ వ్యక్తి గురించి అభిప్రాయాలు ఏర్పడే వీలే లేదు. మహా కలిగితే, జాలి కలుగుతుంది. కానీ, ఇస్మత్‌ ఫయర్‌ బ్రాండ్‌ రచయిత్రి. ఆమె క్రూరులకే క్రూరుడయిన చంగేజ్‌ ఖాన్‌ వంశంలో పుట్టిందని ఎక్కడో చదివినట్టు గుర్తు.

              ఇస్మత్‌ ఛుగ్తాయి పుట్టుకతోనే తిరుగుబాటు స్వభావం గల మనిషి. మగరాయుడులాగ బతికింది. తన యిష్టం వచ్చినట్టు బతికింది. ఆవిడ కథలు, నవలలు, వ్యాసాలలో కూడా అదే పద్ధతి బలంగా కనిపించింది. సమకాలీనుడు సాదత్‌ హసన్‌ మంటో కూడా ఈ రకం మనిషే. అతను బతుకంతా కష్టపడ్డాడు. ఇస్మత్‌ మాత్రం బతుకంతా పోరాడుతూనే ఉన్నది.

              ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి 1915లో పుట్టిందన్నారు. ఈ మధ్యన మాత్రం 1911లో అంటున్నారు. ముస్లిం కుటుంబాలలో ముఖ్యంగా ఆడపిల్లలకు చదువు అవసరం లేదని గట్టి కట్టుబాట్లు ఉన్న ఆ కాలంలోనే, ఇస్మత్‌ ఎదురు తిరిగింది. బడికి వెళ్లింది. అక్కడితో ఆపకుండా గ్రాడ్యుయేషన్‌ పూర్తిచేసింది. సుమారు మూడు సంవత్సరాల పాటు వేరు వేరు చోట్ల పంతులమ్మగా పనిచేసింది. ఇంకా పైకి చదువుకున్నది. ఏకంగా ఇన్‌స్పెక్టర్‌ ఆప్‌ స్కూల్స్‌ ఉద్యోగానికి ఎక్కింది. ఆ కారణంగా ఆమె బొంబాయి వెళ్లవలసి వచ్చింది. అక్కడ ఇస్మత్‌ పెళ్లి కూడా చేసుకున్నది. ఇద్దరు అమ్మాయిలను కన్నది.  ఉద్యోగం మానేసి రచనలతోనే కాలం గడుపుతూ, చివరి దాకా అక్కడే బతికింది.

              ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి రచనారంగంలోకి రావడానికి బొంబాయిలోని వామపక్ష అభ్యుదయ రచయితల బృందం కారణం అంటారు. నిజానికి ఆ బృందంలో సభ్యురాలయిన రషీద్‌ జహా అనే గైనకాలజిస్ట్‌ ఇస్మత్‌ మీద నిజమయిన ప్రభావం కనబరచిన వ్యక్తి. ఆ డాక్టరమ్మ ఆదర్శభావాలన్నింటినీ పొందుపరుస్తూ కథలు రాసేది. ఆ ప్రభావంతోనే ఇస్మత్‌ కూడా నాటకాలు, కథలు, వ్యాసాలు రాయడం మొదలుపెట్టింది. 1945లో ఆమె రాసిన నవల ఉర్దూ సాహిత్యంలోనే గొప్ప రచనల్లో ఒకటిగా పేరు పొందింది. నవల పేరును తెలుగులో ‘వంకర గీత’ అని చెప్పుకోవచ్చు. ఆ నవల నిజానికి రాసిన తరువాత యాభయి సంవత్సరాలకు అచ్చయింది. అందులో ఆమె ఆడవారి లైంగికతను, ఆ విషయంగా వచ్చే సమస్యలను జంకు లేకుండా చర్చించింది. అయితే, అది అసలు సిసలయిన నవల. వ్యాసాల పోగు కాదు. చెప్పదలచుకున్న విషయాలన్నీ బలంగా చిత్రించిన ఒక పాత్రలోనుంచే వస్తాయి. ఆ పాత్ర బహుశా స్వయంగా ఇస్మత్‌ అన్నారు పరిశీలకులు.  పాత్రలో ఇస్మత్‌ వ్యక్తిత్వంలోని మిగతా అంశాలు లేకపోవచ్చు. ఈమె రచయిత్రి, నవలలోని కథా నాయిక మాత్రం పుస్తకాలు పట్టని మనిషి. అసలు కళలంటేనే ఆసక్తి లేని మామూలు అమ్మాయి. కనుకనే ఆ పాత్ర, ఆమె చుట్టూ అల్లిన కథ, చివరికి నవల, చాలా సహజంగానే కనిపిస్తాయి. కథానాయిక షంషాద్‌ పెళ్లి, చర్చకు అసలు ఆధారం. ఆమెకు దొరికిన మొగుడు ఇంగ్లీషు మనిషి. అప్పట్లో అదొక పద్ధతి. రెండవ ప్రపంచయుద్ధం కారణంగా ఆ మొగుడు షంషాద్‌ను వదిలి వెళిపోతాడు. ఆమెకు మొత్తం కంపెనీ మీద, బ్రిటీష్‌వారి మీదా కోపం వస్తుంది. మొగుణ్ణి ఆమె చీదరించుకుంటుంది. వదిలేస్తుంది కూడా!

              ఈ నవల రాసేనాటికి చుగ్తాయికి పెళ్లయింది. భర్త షాహిద్‌ కూడా కలం బలం మనిషి. ‘నేను మామూలు ఆడమనిషిని కాదు. నా వల్ల కష్టాలు కలగవచ్చు. నేను బతుకులో బంధనాలన్నీ తెంపుకున్నాను. మళ్లీ ఒకసారి కట్టుబాట్లకు లొంగేది లేదు. బుద్ధిగా భార్యగా, జీవించడం, నటించడం నావల్ల కాదు’ అని ఆమె భర్తతో చెప్పిందట. చుగ్తాయి పెళ్లి తరువాత కూడా రచనలు కొనసాగించింది. దుప్పటి అనే కథలో, అప్పటికి ఎవరూ నోరు విప్పి మాట్లాడని లైంగిక సమస్యలను గురించి రాసింది. ఆడమనిషి మరో ఆడమనిషితో సెక్స్‌ అనుభవించడాన్ని చర్చించింది. కనుక ఇస్మత్‌ కోర్టు పాలయింది.  కన్నబిడ్డను చంకనెత్తుకుని ఆమె కోర్టు చుట్టూ తిరగవలసి వచ్చింది. ఆ తరువాత జీవితంలో ఇటువంటి అపభ్రంశపు సంఘటనలు ఎదురు కాలేదుగానీ, కుటుంబ జీవితం సాఫీగా సాగింది లేదు. రచనల కారణంగా ఆమెకు గొప్ప పేరు వచ్చింది. ఆమె తీరు అలాగే కొనసాగింది. భయం లేకుండా ఆమె కలం ముందుకు సాగింది. బతుకు కూడా భయం లేకుండానే ముందుకు సాగింది. అయినా, గొప్ప ఒడిదుడుకులు మాత్రం ఎదురు కాలేదు.

              కుటుంబ జీవితం గుంభనంగా సాగింది. అయినా భార్య ఖ్యాతి, ఏ భర్తకు నచ్చదు. ఇస్మత్‌ పేరు పెరుగుతున్నకొద్దీ, భర్త ఆమె నుంచి దూరం కాసాగాడు. ఈమె మాత్రం ఎక్కడా భర్త గురించి ఒక్క ముక్క రాయలేదు. అవసరం వచ్చిన చోట  ఆయన తన నేస్తము, సహచరుడు, సముడు, అని మాత్రమే అంటూ వచ్చింది. మామూలుగా రచనల్లో కల్పన పేరుతో నిజాలు కనపడతాయి. అనుభవాలు కనపడతాయి. ఆలోచనలకన్నా, ఈ అనుభవాలే బలంగా కనపడతాయి. అయినా, ఇస్మత్‌ చుగ్తాయి తన రచనల్లో ఎక్కడా తన వైవాహిక జీవితం గురించి, భర్త గురించి లోతుగా రాసిన సందర్భాలు కనిపించలేదు.

              ఈ దేశంలో నాటికీ నేటికీ ముస్లిం స్త్రీల జీవితాలు తెర వెనుక వరకే పరిమితమయి ఉన్నాయి. ఇస్మత్‌ మాత్రం ఆ తెరలను చింపేసింది. అది తొలగించడం కాదు. కథలన్నింటిలోనూ ఆడవాళ్ల కష్టాలను గురించి అలవిమాలిన ధైర్యంతో  గొప్ప సత్యాలను చెప్పింది. ముఖ్యంగా సినీపరిశ్రమలోని అమ్మాయిల కష్టాలను వర్ణించిన తీరు దేశాన్ని కుదిపింది. చెప్పకుండా జరిగే వ్యభిచారం ఆమె కథల్లో చాలా చోట్ల వస్తువుగా మారింది. అయినాసరే, ఆ కథలేవీ సంచలనాత్మకంగా మాత్రం లేవు. లైంగిక పరంగా మనుషులను కిత కితలు పెట్టేవి కూడా కావు. భయంకర సత్యాలను అంత భయంకరంగానూ  బయటపెట్టి భయపెట్టే రచనలవి! 

 

పుస్తకాలు అమ్మేవాడు : మళయాళ కథకు అనువాదం

పుస్తకాలు అమ్మేవాడు

 

ఈ కథ నిజానికి చాలా పాతది. ఇది మలయాళం కథ. అనువాదం కూడా చాలా పాతది. అనువాదకుడు కథ పేరును పుస్తకాలు అమ్మేవాడు అని కాక పుస్తకాలు అమ్మే మనిషి, అని కూడా పెట్టి ఉండవచ్చునేమో, అని నాకు అనిపించింది. మొదటి వాక్యంలోనే, కథలో నాకు ఇంకొక అభ్యంతరం కనిపించింది. అనువాదకుడు కథను తన సొంత కథగా మార్చడానికి ప్రయత్నం చేసినట్టు నాకు అనిపించింది. వదిలేయండి. కథ వినండి.

 

ఆ పుస్తకాలమ్మేవాడు రామవరప్పాడు స్టేషన్లో మా బండి ఎక్కాడు. బండి కదలగానే, ఒక మూల నిలబడి ఒక పుస్తకం తీసి, ఎంఏలు బిఏలు పాస్ అయినారు, అని పాడటం మొదలు పెట్టాడు. ఆ పాడే ధోరణిలో ఒక వింత ఆకర్షణ వుంది. మా పెట్టె క్షణంలో నిశ్శబ్ద పూరితమైంది. ఆ నిశ్శబ్దంలో కంగున వినిపించే వానికంట ధ్వని ఎవ్వర్ని ఆకర్షించదు?  నేను విననట్టు నటిస్తూ సావధానంగా వింటున్నాను.

“చెట్ల క్రింద ప్లీడర్లు

గట్ల మీద ప్లీడర్లు

కల్లబొల్లి మాటలాయే

ఇల్లు వల్లు గుల్లలాయె!”

అని సాగించాడు. ఆ పాటసారాంశంయిది. ప్లీడరు పరీక్ష చదివి ఇల్లు గుల్ల చేసి, ఎవ్వరింటికైనా చెక్క కొడతారు. ఇంటి దగ్గర భార్యాలలామ పోరు పడలేక కోర్టుకి వెళ్తారు. అక్కడ బారు రూము లో పడి నిద్రపోతారు. సాయంకాలం అయిదింటికి ఆపసోపాలు పడుతూ కొంపకి చేరతారు. “మా ఆయన కష్టపడి వచ్చాడమ్మా!” అని భార్య ఆదరిస్తుంది... ఇంటి ఖామందు అద్దె అడిగితే, ఆరు నెలల నోటీసు ఇవ్వలేదు. నేను ఖాళీ చేయను, ఏమి చేసుకుంటావో చేసుకో” అంటారు.--- చేతిలో పడ్డవాళ్లను పీల్చి పిప్పి చేస్తారు. తిరుక్షారం చేసి పంపుతారు.---- ఫ్యాషన్లకు మాత్రం తక్కువ ఉండదు. నోట్లో సిగరెట్లు, ప్రక్క క్రాఫింగులు, మద్యపాపట్లు----.

రైలు పెట్టె లోని జన మంతా నన్ను చూచి గొల్లున నవ్వారు. నా నోట్లో సిగరెట్టూ, నా మధ్యపాపటి,(బహుశా నా మొహం ప్లీడరు మొహంగా ఉందేమో)- నా మొహం దేవురించింది. “ఆ క్లయింటు వెధవ చేశాడు. డబ్బు లేదని మూడో క్లాసు టిక్కెట్టు కొన్నాడు. లేకపోతే నా తాతలనాడు ఎక్కారా, నా తండ్రులనాడు ఎక్కారా, ఈ మూడో తరగతి!” అని గొణుగుకొన్నాను. గబగబా కాగితాలు తీసుకొని ఏదో చదువుతున్నట్టు నటించాను

పుస్తకాలమ్మేవాడు పాడుతూనే ఉన్నాడు. వాని మాటలు చెవుల్లో గింగురు మంటున్నవి. నా అదృష్టవశాత్తు వాడు ప్లీడర్ల అధ్యాయం ముగించి స్త్రీల అధ్యాయంలోకి వచ్చాడు. నేను కాగితాలు అడ్డుపెట్టుకునే వింటున్నాను.

“చంక చేతుల జాకెట్లు

చంటి మెడల జాకెట్లు

ముక్కు పుడకలు మోటాయె

వాలు చూపులు మెండాయె!”

నేను ఆకర్షించ బడ్డాను. అప్రయత్నంగా కాగితాలు మడిచి, శ్రద్ధగా విన్నాను. ఈ అధ్యాయం సారాంశం కూడా చెబుతాను. కుచద్వయం కనుపించే చేతులు గల జాకెట్లు --- ఒక కుచం కనిపించేటట్లుగా రెండో కుచం మీద నుంచి పోయే పమిట.... “

పెట్టలోని జనమంతా సంతోషంతో విరగబడి నవ్వారు. కొందరు చిరునవ్వులతో గుసగుస లాడుకున్నారు. కొందరు “చూడు” అన్నట్టు కనుసైగలు చేసుకున్నారు. “బలే బాగుంది. అందులో ఒక్క అబద్ధం లేదు,” అన్నారు కొందరు. ఒక ముసలివాడు తన్మయత్వంతో తలూపుతూ పుస్తకాలమ్మే వాడి పాటకు తాళం వేశాడు. “నాకొక పుస్తకం నాకొక పుస్తకం” అని ఆ పుస్తకాలన్నీ క్షణంలో కొని వేశారు. నా పక్కన కూర్చొన్న హరిజన బాలిక భర్తతో “ఒక పుస్తకం కొను” “పిచ్చాయి కూడా చదువుకుంటాడు,” అన్నది. అని వాడు రెండుపుస్తకాలు కొన్నాడు. నాక్కూడా ఒక పుస్తకం కొనాలని పించింది, కానీ నేను (ప్లీడర్ని, ఆర్టిస్టుని) ఈ అర్ధణా పుస్తకం, ఇటువంటి పుస్తకం కొంటుంటే ఎవ్వరైనా చూస్తే ... (వచ్చే టప్పుడు వీడు ఒంటరిగా కనబడితే తప్పకుండా కొనాలని నిశ్చయించుకున్నాను.)

ఇంతలో నేను దిగిపోవలసిన స్టేషన్ వచ్చింది . ఆ పుస్తకం సంగతే ఆలోచిస్తూ దిగాను. నా వెంటనే, నేను దిగిన పెట్టెలో నుంచే 20 సంవత్సరాల యువతి దిగింది. “ఈమె ఇందాకటి నుంచి ఈ పెట్టలోనే ఉందా!” అని నేను ప్రశ్నించు కున్నాను. ఆమె గబగబా నా దగ్గరకు వచ్చింది.

“ఆ పుస్తకం కొనుక్కోరూ?”

“ఏ పుస్తకం?”

“రైలు పెట్టెలో అమ్మిన పుస్తకం. “

“నాకెందుకు?”

“చాటుగా చదువుకొని ఆనందించటాడానికి. ఇందాక వాడు చదివేటప్పుడు, అందరూ పరిహాసంగా నన్ను చూచి నవ్వేటప్పుడు, మీరు నోరు తెరుచుకొని ఆనందించారుగా!” అంది. వాడు వర్ణించిన స్త్రీ వేషం ఈమెకు సరిగ్గా అతికిపోయిందని అప్పుడు నేను గ్రహించాను. రైల్లో జనం అంతగా ఎందుకు సంతోషించారు అప్పుడు నాకు అర్థమయింది. పాపం, ఈ అమ్మాయి...

“అభిమానం లేకపోతే సరి, ఒక స్త్రీని పట్టుకొని అందులో భారత స్త్రీని, ఈ విధంగా ఇంత మంది పురుషులు పరిహసిస్తుంటే, నోరు తెరుచుకొని సంతోషించారు.”

“నేనేం చేయను? నన్ను మాత్రం వాడు పరిహసించలేదా? మొదటి అధ్యాయం అంతా నా జాతిని గురించే గదా! నేను ప్లీడర్ని.”

“ఓహో, మీరు ప్లీడర్లా!! ... అందుకనే మిమ్మల్ని పరిహసించినా, మీ దేశంలోని ఒక అబలను పరిహసించినా, గుటకలు మింగుతూ సంతోషించారు. ఏ తృణమో పణమో, వంకాయో సొరకాయో, ముట్ట జెపితే నా తరఫున వాగే వారు కాబోలు. ... ప్లీడర్లు!” అనుకుంటూ పోయింది.

నాకు ఆశ్చర్యం వేసింది. పరిహసించటం తప్పయితే ఎవ్వర్ని పరిహసించినా తప్పే. “పురుషుణ్ని ఏమి చేసినా పర్వాలేదు గాని స్త్రీని జాగ్రత్తగా వాడాలి, అనే వాదం నేను ఒప్పుకోను.

“అందులో నీ దేశం, అబలను.” ఈ జాతీయవాదం నన్ను ఎప్పుడూ ఆకర్షించలేదు. నన్ను ఒక్కటే ప్రశ్న బాధిస్తోంది. “ప్లీడర్లంటే ఇంత ఏవగింపు ఎందుకు? ఈమె నన్ను డబాయించే బదులు (ప్లీడర్నని లోకువా?) వాణ్ని ఎందుకు డబాయించదు?”

 

 

లోకాభిరామం : కలకత్తా కాళిక నాలుక On my first visit to Calacutta

కలకత్తా కాళిక నాలుక

గంగలో స్నానానికి వస్తవా, అని కలకత్తాలో ఉండగా ఎవరో అడిగినరు. బాత్‌రూంలో వచ్చేవి కూడా గంగ నీళ్లే కద. ఇక్కడే శుభ్రంగ స్నానం చేస్తనని నేనన్న.

ఒంటరి ప్రయాణం: పి.ఎచ్.డీలో చేరిన తరువాత చాలాకాలం పాటు, అంశాన్ని తేల్చక ప్రొఫెసర్‌గారు కాలయాపన చేయించినరు. మానవ జనాభాలలోని జన్యు వైవిధ్యం అని విషయం నిర్ణయమయింది. కొన్ని టెక్నిక్స్ నేర్చుకోవడానికి కలకత్తా పోయి రావాలె. అంతకు ముందు ఒంటరిగ అంతంత దూరం ప్రయాణం చేసింది లేదు. కనుక ఉత్సాహంగ ఉంది. ఈస్ట్‌కోస్ట్ అనే ఎక్స్‌ప్రెస్‌లో మామూలు క్లాసులోనే ప్రయాణం. నాకు రిజర్వేషన్ ఉంది గనుక, నా సీట్లో నేను కూచున్న. అసలు ఎవరితోనూ మాట్లాడలేదు కూడా. ఎక్కడ ఎక్కినరో గుర్తు రావడం లేదు గాని, ఓ నలుగురు సైన్యం యువకులు ఎక్కినరు. వాళ్ల దగ్గర రిజర్వేషన్ లేదు. ఆ మాట ఎవరో చెప్పబోతే, ‘నీ కోసం మొత్తం రైలంత రీ-జర్వ్ అయిందిలే’ అని వారిలో ఒకడు మొరటుగ జవాబు ఇచ్చినడు. అందరూ వాళ్లను చూచి భయపడినట్లు ఊరకుండి పోయినరు. అట్లాగని నేనేదో పోరాటం జరిపిననుకునేరు! నేనూ ఊరికే ఉండిపోయిన. మధ్యలో ఎక్కడో ఒక కుర్రవాడు మట్టి పాత్రలలో ‘చాయ’ అమ్మడానికని పెట్టెలోకి ఎక్కినడు. చిన్న పిల్లవాడు. బహుశ పక్క స్టేషన్‌లో దిగి, మరో తిరుగు రైల్లో తన ఊరు చేరుకుంటడనుకుంట. ఈ మిలిటరీ రాక్షసులు, పిల్లవాని చాయ్ తాగి, పైసలివ్వక, వాణ్ణి రకరకాల హింసకు గురి చేశినరు. వాడు ఏడుస్తున్నా దిగవలసిన చోట దిగనివ్వలేదు. ఆ సంఘటన ఆధారంగా కథ రాయాలని అప్పుడే అనిపించిందా, తర్వాత అనిపించిందా? గుర్తు లేదు. సాహిత్యావేశమే గానీ, పిల్లవాని తరఫున పోరాడే ఆవేశం మాత్రం కలగలేదు. అది తలుచుకున్నప్పుడల్ల, మనసు వికలమవుతుంది. నేనే కాదు, మరెవ్వరూ వాళ్లను మందలించలేదు. ఎందుకయి ఉంటుంది?

ఆ రాక్షసులలో ఒకడు నాతో మాట కలిపినట్లు, వాడి దగ్గర నుంచి కొంచెం ఖైనీ పొగాకు, నేను రుచి చూచినట్లు గుర్తుంది. తల తిరగడం కూడ గుర్తుంది. మిగత సంగతులు గుర్తులేవు.

నేనసలు దినమంత ఎవరితోనూ మాట్లాడలేదు. రాత్రయింది. నాకు పైన బెర్త్ అలాటయింది. పండుకోవాలని ఎక్కితే అంతా దుమ్ము. ఏం చేయాలని ఆలోచిస్తున్న. నాది సైడ్ బెర్త్. ఎదురుగా ఉండే బెర్త్‌లలో ఒక కుటుంబం వారున్నరు. తెలుగువారు. ఆయనగారు కలకత్తాలోని ఆంధ్రా బ్యాంక్ శాఖ మేనేజరని అర్థమయింది. వాళ్ల అమ్మాయి ఒక గుడ్డతో తన బెర్త్ తుడుస్తున్నది. నేనామెను గౌరవంగా ఆ గుడ్డ అడిగిన. తెలుగులో అడిగిన. ఉదయం బయలు దేరి, రాత్రి వరకు, తెలుగు నేల నుంచి చాలా దూరం వచ్చేశినము. అక్కడ తెలుగు వినిపించేసరికి ఆ అమ్మాయికి సంతోషంగ తోచింది. వెంటనే! ఆయన తెలుగు వారు అని అమ్మానాన్నలకు చెప్పింది. కుటుంబం మొత్తం నాతో మాట కలిపినరు. దూర దేశంలో ‘మనవారు’ భావం రుచి నాకు అర్థమయింది. నాకంతా కొత్త. వెళ్లవలసిన చోటికి ఎట్ల చేరాలెనో తెలియదు. తెలుగు కుటుంబం కొరకు కారు వచ్చింది. వారు నన్ను చౌరంగీ దాక వెంట పెట్టుకు వెళ్లినరు. అక్కడ వారి డ్రైవరు నన్ను ఎక్కవలసిన బస్సులో ఎక్కించి, కండక్టరుకు చెప్పి, మరీ వెళ్లినడు. ‘మనవారు’ భావం పుణ్యమా అని నేను రెండు రూపాయల ఖర్చుతో గమ్యం చేరుకున్న.

పంజాబీ మిత్రులు: ఇండియన్ స్టాటిస్టికల్ ఇన్‌స్టిట్యూట్‌లో నాతోబాటే, పని నేర్చుకునేందుకు పటియాలా నుంచి ఇద్దరు కుర్రవాళ్లు వచ్చినరు. వాళ్లు కూడా హౌరాలోనే రైలు దిగినరు. అక్కడి నుంచి గమ్యం చేరుకోవడానికి 125 రూపాయలు ఖర్చయిందన్నరు. అప్పట్లో అది చాలా పెద్ద మొత్తం. నాకు సెంట్రల్ యు.జి.సి. ఫెలోషిప్ వచ్చిందని చెపితే, వారిద్దరూ నన్నొక హీరోను చూచినట్లు చూడటం మొదలు పెట్టినరు. మా దగ్గరయితే నీ ఫొటోతోబాటు, వార్త పేపర్లో వచ్చేది తెలుసా? అన్నరు. మూడు వారాలు కలిసి ఉండి ఎంతో నేర్చుకున్నము. గణాంక శాస్త్రం సంస్థలో, ఒక మానవ జన్యుశాస్త్ర విభాగం ఉంటుందనీ, అక్కడ రంగంలోని గొప్ప పరిశోధకులు ఉంటరని ఎవరికీ తోచక పోవచ్చు. వాళ్ల గురించి చాల చెప్పుకోవాలె. ఈ పంజాబీ మిత్రులలో ఒకతనికి జ్వరం వచ్చింది. మెడికల్ సెంటర్ ఉంది. వెళ్లమని హాస్టల్లో వారు చెప్పినరు. ముగ్గురమూ వెళ్లినము. జ్వరం వచ్చిన అబ్బాయి పేరు విజయ్ శర్మ. డాక్టరు అడిగితే అదే చెప్పాడు. డాక్టర్ మాత్రం చీటీ మీద బిజోయ్ శొర్మా అని రాశినడు. వీడు, అనగా విజయ్ అల్లరి రకం. అది నా పేరు కాదన్నడు. మరేమిటి నీ పేరు, డాక్టరు మళ్లీ అడిగినడు. వీడు చెప్పినడు. అదే గదా నేను రాసింది, అంటడు డాక్టరు. కొంత చర్చ, స్పెల్లింగు చర్చ, తర్వాత విషయం అర్థమయి అంత నవ్వుకున్నము.

బస్సులు - ట్రాములు: సాయంత్రం లాబ్ నుంచి వచ్చిన తరువాత చేతులు కట్టుకుని కూచోవడం నావల్ల గాదు. ఊరంత తిరగాలె. బస్సుల్లో రద్దీ అంటే అక్కడనే చూడాలె. అసలు రద్దీ, అంటేనే అక్కడనే చూడాలె. ఏదో బస్ ఎక్కడం, శాంబజార్, ధరమ్‌తల్లా, మరో చోటికి వెళ్లడం, కాసేపు తిరిగి మళ్లీ వెనక్కు రావడం. తిరుగు ప్రయాణంలో దిగవలసిన స్టాప్ పేరు బోన్‌హుగ్లీ. బస్సు డన్లాప్ దాకా వెళుతుంది. మరింత ముందకు పోతే రామకృష్ణ మఠం వస్తుంది. కొథాయ్ జాబేన్, ఎఠా నాంపేన్, కుడీ పోయిషా (ఇరవయి పైసలు) లాంటి బెంగాలీ మాటలు పట్టుకున్న. అందరూ ఏదో పేర్లు అడుగుతున్నరు. అందులో ఒక వింత శబ్దం వినపడుతున్నది. అనొన్నొ లాంటి మాటేదో అంటున్నరు. రెండు దినాల తరువాత, అది నా బోన్‌హుగ్లీ కన్నా ముందే వస్తుందని అర్థమయింది. మరుసటి నాడు జాగ్రత్తగ చూస్తే అక్కడొక సినిమా హాల్ కనపడింది. దాని పేరు అనన్య! ఎంత అందమయిన పేరు! బెంగాలీ మాటల్లో ఒక ఊపు ఉంటుంది. ఏ మాటనయినా వాళ్లు పలికే తీరు ప్రత్యేకంగ ఉంటుంది. అకారం బదులు ఓత్వం. వకు బదులు బ అందరికీ తెలిసిందే. రవీంద్రుడు రొబీంద్రొ అవుతడు.

రోడ్ల మీదే ఏర్పాటు చేసిన పట్టాల మీద, రెండే రెండు పెట్టెల రైలు బండి నడుస్తుంది. దాని పేరు ట్రామ్. ఈ ట్రామ్ దారులు, ఊరంత లేవు. కొంత భాగంలోనే తిరుగుతయవి. కొత్తదనం పేరున వాటిల్లో కాస్త ఎక్కువగనే తిరిగినట్టు గుర్తు. బస్సుల్లో లాగే ట్రాముల్లోనూ విపరీతమైన రద్దీ ఉంటుంది. అమ్మాయిలకు వేరే సీట్లు ఉండవు. లేక ఉన్నా సరే, మిగతా సీట్లలోనూ వాళ్లు వచ్చి కూచుంటరు. అంతకన్నా ఎక్కువ అక్కడి అమ్మాయిలు నేర్చుకున్న పద్ధతి ఒకటి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగించింది. సీటు వేపు తిరిగి నిలబడ్డ ఒక అబ్బాయికి సీటుకు మధ్యన వచ్చి చేరుకుంటరు. ఈ అబ్బాయి గౌరవంగా వారికి చోటిస్తడు. ఓ చిరునవ్వు చివరికి బహుమతిగా మిగులుతుంది. పరిష్వంగ సుఖము కూడ (పాపము శమించుగాక!)

కాళిక నాలుక: ఒకనాడెందుకో సెలవిచ్చినరు. సంగతేమో తెలుసుకోకుండ నేను ఒంటరిగ ప్లానేటేరియం, విక్టోరియా మెమోరియల్ చూడడానికి వెళ్లిన. అక్కడ తెలిసింది, అసెంబ్లీ ఎన్నికల ఫలితాలు వచ్చినయి. జ్యోతిబాసు నాయకత్వంలో కమ్యూనిస్టులు మొదటిసారిగ గెలిచినరు. పెరేడ్ మైదాన్‌లో బహిరంగ సభ జరుగుతుంది అని! ఏమవుతుందిలే, అని నేను తిరుగు ప్రయాణానికి బయలుదేరిన. బస్సులు లేవు. ఆ మైదానం విక్టోరియా మెమోరియల్ ముందే ఉంటుంది. ఎక్కడెక్కడి వాళ్లంత అక్కడికే వస్తున్నరు. ‘నేల ఈనింది’ అన్న మాట గుర్తుకు వచ్చింది. ఎక్కడ చూసినా ఎర్రజెండాలతోటి జనం. ఎస్‌ప్లనేడ్ దాటే వరకు సాయంత్రమయింది. హాస్టల్లో నేను లేనని గమనించిన వారంత, ఆదుర్దాగా ఎదురు చూస్తున్నరు. నిజం చెపుతున్న, నాకు భయం మాత్రం కాలేదు. ఏమీ జరగనట్టే హాస్టల్ చేరిన. అందరూ కాసేపు అరిచినట్లు కూడా గుర్తు! నాకది భలే సరదాగా తోచింది. అట్లాగే గుర్తుంది. ఒకచోట మాత్రం రోడ్డు దాటడానికి వీలు కుదరక, వాళ్లలో కలిసి, నినాదాలు చేస్తూ, కొంత నడిచి, అవతలికి జారుకున్నట్లు గుర్తు! తలుచుకుంటే నవ్వొస్తుంది.

సింగాడా, పూడీ! అప్పట్లో కలకత్తాలో, మధ్యరకం హోటేల్స్ కనిపించలేదు. రోడ్డు పక్కన తడికల హోటల్లో తిండి దొరుకు తుంది. చిన్న సమోసాలుంటయి. వాటి పేరు సింగాడా. పూరీలను పుడీలంటారు. బేగునీ అనే వంకాయ బజ్జీలుంటయి. ఇక బెంగాలీ స్వీట్లను గురించి చెప్పనవసరం లేదు. మట్టి ముంతల్లో తియ్యటి పెరుగు దొరుకుతుంది. దాని పేరు మిష్టి ధోయి. పూరీలు, ఆలూ కరీ, చింతపండు పచ్చడి. ఎన్‌ప్లనేడ్‌లో ఒక గలీ హోటేల్‌లో కడుపు నిండ తిన్న. బిల్లు రెండే రూపాయలు!

కలకత్తా మొత్తం గజిబిజిగా, గలీజుగా కనిపించింది. మనుషులు మాత్రం ముత్యాల్లాగ అందంగ ఉన్నారు! ఏమిటి రహస్యం?

 

ఉద్యమమురిమిందంటే : సినారె కవిత : CiNaRe Poem

 

కన్నీళ్ల గురించి ఎన్నెన్నో వివరాలు : On Tears

కన్నీళ్ల గురించి

 

ఉల్లిపాయలను తరుగుతుంటే కళ్ళలోంచి ఉప్పునీరు వస్తుంది. దుఃఖం, సంతోషం అనే భావావేశాలు కలిగినా, అదే ఉప్పునీరు వస్తుంది. భావం కారణంగా కంటనీరు పెట్టడం ఒక్క మనుషులలో మాత్రమే ఉంది. ఇంతకు కంట నీరు పెడితే మనసు కుదుటపడుతుందా?

సైన్సులో ఏ సమస్యలోకి తిరిగి చూడాలన్నా ముందుగా నిర్వచనాలు కావాలి. ఏడుపును గురించి విక్రమ్ పటేల్ అనే పరిశోధకుడు 1993లో పరిశోధనలు నిర్వహించాడు. ఇది ఒక సంక్లిష్టమైన ప్రతిచర్య. ఇందులో మోటార్, మనం అనుకునే కారు వంటి మోటర్ కాదు ఇది, వ్యవస్థ కారణంగా, ఏ రకమైన ఇరిటేషన్ లేదా అసౌకర్యం లేకుండానే, లాక్రిమల్ గ్రంధుల నుండి కన్నీరు స్రవిస్తుంది. ఈ కన్నీళ్లే ఏడుపు వచ్చింది అనడానికి గుర్తు. ముఖంలోని కండరాలలో మార్పు ఏర్పడుతుంది. కొంతమందిలో గొంతు మారుతుంది. ధ్వనులు కూడా మొదలవుతాయి. కడుపు కండరాలు కదిలే రకంగా, శ్వాసలో కూడా తేడా వస్తుంది. ఈ విక్రమ్ ఏడుపును నిర్వచించాడు. మిగతా పరిశోధకులు అంతా ఇదంతా సరదాగా ఉంది, అన్నారు.

పారిశ్రామిక విప్లవం వచ్చే ముందుదాకా పదిమంది ఏడ్చినా తప్పులేదన్న పద్ధతి ఉండేది. గ్రీకులు, రోమనులు అంత్యక్రియల సమయంలో తమ కన్నీటిని ప్రత్యేకంగా సీసాల్లోకి సేకరించేవారట. మనదేశంలో, బాహాటంగా ఏడవడానికి, కూలీకి మనుషులను పెట్టే రుదాలి సంప్రదాయం గురించి చాలామందికి తెలిసి ఉంటుంది. గ్రీకులు తమ కన్నీటిని గతించిన వ్యక్తితో పాటు సమాధి చేసేవారట కూడా.

మెదడులో కొన్ని హ్యూమర్స్ అనే స్రావాలు చేరి అసౌకర్యం కలిగిస్తాయని, మనస్సు తేలికవుతుందని, హిప్పొక్రేట్స్ భావించాడు. ఏడిస్తే మెదడు శుభ్రం అవుతుందని అరిస్టాటిల్ అన్నాడు. ఇక రోమన్ కవి ఒవిడ్ కన్నీళ్ళతో పాటు, దుఃఖం కూడా, కారి బయటకు పోతుంది, అన్నాడు. సెయింట్ ఫ్రాన్సిస్ ఆఫ్ అస్సిసి ఏడ్చి ఏడ్చి గుడ్డివాడయ్యాడు.

భావావేశంతో రక్తం కళ్లలోకి చేరుకుంటుంది. ఏడిస్తే అది పోతుంది, అన్నాడు డార్విన్.

ఇంతకు ప్రస్తుత పరిశోధకులు కన్నీటి గురించి ఏమంటున్నారు? కన్నీరు మూడు రకాలు అంటున్నారు. కనీసం ఏడుపు మూడు రకాలుగా ఉండాలి. కన్నీరు కంటిలో వెలుపలి పైమూలలో తయారవుతుంది. అది బయటకు రావడం మాత్రం లోపలి, కింది మూల నుంచి జరుగుతుంది. అంటే కన్నీరు మొత్తం కంటిలో పరుచుకుంటుంది, అని అర్థం. మిల్లిమీటర్లో మూడవ వంతు మందం ఉండే పంక్టా అనే గొట్టాలు కన్నీటిని ముక్కులోకి, నోట్లో, గొంతు మొదట్లోకి కూడా పంపుతాయి. అందుకే ఏడ్చిన తర్వాత నోట్లో కూడా రుచి మారిన భావం కలుగుతుంది. కనుబొమ్మలు కదిలినందుకు నీరు కన్ను అంతటా పరుచుకుంటుంది. కన్ను ఆర్పడానికి 0.3 నుండి 0.5 సెకండ్ల కాలం పడుతుంది. ప్రతి రెండు నుంచి పది సెకండ్లకు ఒకసారి మనం కళ్ళు అర్పుతాము. కొంతమంది ఎక్కువ సార్లు కళ్ళు ఆర్పుతుంటారు. అటువంటి వారు జీవితం మొత్తంలో అదనంగా, అంటే నిద్రపోయిన సమయం కాకుండా, కళ్ళు మూసుకుని ఉంటారు. ఇవన్నీ సైంటిస్టులు లెక్క తేల్చిన వివరాలు.

 

కన్నీటిలో మూడు రకాల ద్రవాలు ఉంటాయి. అవి మూడు వేరువేరు గ్రంధులలో తయారవుతాయి. మొదటిది తెల్ల గుడ్డులో పుట్టే జిగురు రకం. ఆ ద్రవం కనుగుడ్డు మీద అంతటా సమంగా పరుచుకుంటుంది. కనుకనే కళ్ళు ఆర్పడం అంత సులభంగా జరుగుతుంది. రెండవ పొర మరింత నీరుగా ఉంటుంది. ఇది ఇంతకు ముందు చెప్పుకున్న లాక్రిమల్ గ్రందులలో తయారు అవుతుంది.కన్నీటిలో రకాల ప్రోటీన్లు, ఆంటిబయోటిక్స్, ఖనిజ లవణాలు కూడా ఉంటాయి. ఈ కంటి నీరు కనుగుడ్లను సూక్ష్మజీవుల నుంచి కాపాడి, వేడిని నియంత్రించి, ఉప్పుదనాన్ని అందించి, రకరకాలుగా సహాయపడుతుంది. ఇక కనుబొమ్మల చివరన ఉండే మైలోమియన్ గ్రంధుల నుంచి కొవ్వుతో కలిసి వచ్చేది మూడవరకం. లేకుంటే కన్నీరు వెంటనే కిందకు జారిపోతుంది. ఆరిపోతుంది కూడా.

 

మూడు రకాల ద్రవాలు ఉన్నట్టే కన్నీళ్లు, ఏడుపులకు, మూడు రకాల కారణాలు ఉంటాయి. దుమ్ము పడితే వచ్చే కన్నీరు ఒకరకం. కాంతి, పొగలాంటి వాటి కారణంగా ఏడుపు మరో రకం. భావోద్వేగంతో నవ్వినా, ఏడ్చినా వచ్చేవి మూడవ రకం. కన్నీళ్ళ వెనుక ఇంత సైన్సు ఉంది అని ఎంతమందికి తెలుసు?